Azərbaycanda iki tanınmış qadın alpinist var - Elmira Aslanova və Vəfa Musayeva. Onlar Everestə qalxan ilk azərbaycanlı qadınlar kimi ölkə miqyasında tanınıblar. Lakin planetin ən yüksək zirvəsinə qalxaraq tarixə düşə biləcək başqa bir həmyerlimiz də olub.
Sima Səfərovanın Everestə yürüşü baş tutmayıb. Ancaq bu, onu məqsədlərindən çəkindirməyib. O, öz hesabına başqa zirvələri fəth etməyə davam edir, xaricdə təhsil alır və Azərbaycanda bu idman növünün inkişafı ilə bağlı planlar qurur. Alpinist bütün bunlar barədə İdman.Biz-ə müsahibəsində danışıb.
36 yaşlı Səfərova Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) Xüsusi Riskli Xilasetmə Xidmətinin peşəkar xilasedicisi, alpinist və ölkənin idman qayayadırmanma üzrə milli komandasının üzvüdür. O, artıq 16 ildir bu idman növü ilə məşğul olur.
Onun dağ alpinizminə marağı Heydər Əliyev zirvəsinə qalxması ilə başlayıb. Bu yürüş onun üçün kifayət qədər asan keçib. Bir müddət sonra Sima Səfərova Alpinizm Federasiyasına kömək etmək üçün dəvət alıb, dağlara marağı daha da artıb. Növbəti böyük hədəfi isə karyerasında xaricdə fəth etdiyi ilk zirvə olan Elbrus olub.
Səfərovanın ilk ixtisası isə idmanla bağlı deyil. O, ingilis dili tərcüməçisidir. Lakin bir müddət sonra fiziki hazırlığının və gücünün daha faydalı sahədə istifadə oluna biləcəyini anlayıb və həyatını xilasedicilik işinə həsr etmək qərarına gəlib. Beləliklə, Fövqəladə Hallar Nazirliyində çalışmağa başlayıb. Hazırda burada rəhbər vəzifələrdən birini tutur.
Səfərova İdman.Biz-ə açıqlamasında bildirib ki, vaxtilə Everestə qalxan ilk azərbaycanlı qadınlardan biri olmalı idi. Lakin şərait fərqli şəkildə inkişaf edib.
"İmkan yaradan sponsorum var idi və Vəfa Musayevanın Everestə qalxdığı il mən də bu yürüşü həyata keçirməli idim. Ancaq ağır xəstələndim və bir ay yataqdan qalxa bilmədim. Mən inanc sahibi insanam və düşünürəm ki, Allah hər zaman bizim üçün ən yaxşısını edir. Deməli, mənim orada qalmam qismət imiş. Qoy inciməsinlər, amma fiziki baxımdan hər ikisindən xeyli güclü olduğumu düşünürəm. Düşünürəm ki, onlar da inciməzlər. Çünki bir-birimizi şəxsən tanıyırıq və dağlarda necə olduğumu özləri də bilirlər. Ancaq tale belə gətirdi. O vaxt sponsorluğumu üzərinə götürən şirkət Elmira və Vəfa Everestə qalxdıqdan sonra bildirdi ki, artıq bu zirvədə ilk azərbaycanlı qadın olub. İndi sponsor tapmaq üçün yeni istiqamət, yeni səbəb ortaya çıxmalıdır", - deyə o bildirib.
Sima Səfərova artıq texniki baxımdan kifayət qədər çətin olan bir dağ seçib. Onun fikrincə, həmin zirvəyə qalxmaq sponsor tapmaq üçün yeni fürsət yarada bilər. Bununla belə, alpinist hələlik təfərrüatları açıqlamaq istəmir.
Hazırda o, səfərlərini öz vəsaiti hesabına həyata keçirir. Gəlirindən əlavə, İtaliyada magistratura təhsili aldığı müddətdə aldığı təqaüd də ona kömək edir.
"Hazırda büdcəm imkan verdiyi qədər dağlara gedirəm. Sonuncu dəfə Akonkaquaya (Cənubi Amerikanın ən yüksək zirvəsi, Argentinada yerləşir – red.) səfər etdim. Bu, mənə təxminən 10 min dollara başa gəldi. Avropada təhsil alıram və orada dövlət təqaüdü alıram. İllik təqaüdümü alan kimi bütün məbləği bir dağa sərf etdim. Hələ sponsor hesabına heç bir səfərə çıxmamışam. Nə vaxtsa belə bir imkan yaranarsa, məmnuniyyətlə yararlanaram. İnanıram ki, hər şey alınacaq".
Səfərova üçün İtaliyada təhsil almaq sadəcə növbəti diplomu əldə etmək imkanı deyil. O, dağ turizmi sahəsində biliklərini artırır ki, gələcəkdə bu təcrübəni Azərbaycanda alpinizmin inkişafına yönəltsin. Ölkə seçiminə isə bacısının İtaliyada yaşaması da təsir edib.
"Təhsilim sayəsində dağ alpinizmi ilə bağlı həvəsimi peşəkar səviyyəyə çatdırmaq istəyirəm. Sabah Azərbaycanda alpinizm məktəbi yaradılarsa, biliklərimi şagirdlərə ötürə bilərəm. Təbii ki, bununla kifayətlənməyəcəyəm. Təhsil almağı planlaşdırdığım başqa dağ məktəbləri də var. Bunu diplom xatirinə deyil, ölkədə alpinizmin səviyyəsini yüksəltmək, ona təkan vermək üçün edirəm. Xarici təcrübəni Azərbaycana gətirmək istəyirəm", - deyə o bildirib.
Hələlik Sima Səfərova yeni zirvələrə gedən yolu müstəqil şəkildə qət edir. Onun fəth etdiyi zirvələr arasında Akonkaqua, Kilimancaro, Aylend-Pik, Pamir dağları və digər xarici zirvələr var.
Alpinistin sözlərinə görə, dağ alpinizmi idman qayayadırmanmasından ciddi şəkildə fərqlənir. Burada təkcə fiziki dözümlülük deyil, psixoloji dayanıqlıq da mühüm rol oynayır.
"Dağlarda biz öz eqomuzla, mənəvi vəziyyətimizlə mübarizə aparırıq. Zirvəyə qalxanda adətən "zirvəni fəth etdik" demirik. Deyirik ki, öz eqomuza qalib gəldik".
Səfərova karyerasının ən çətin yürüşü kimi Nepalda yerləşən Aylend-Pik zirvəsinə qalxmasını göstərir.
"Orada texniki baxımdan çətin sahələr var idi. Məsələn, 200 metr məsafəni jumarla qalxmalı olduq və ayağımızı qoymağa yer tapmaq belə çətin idi. Kürəyində ağır çanta, əynində iki-üç qat şalvar, ayağında ikiqat alpinist çəkməsi, onun üzərində isə krampon olur. Bütün bunlarla birlikdə jumarla yuxarı qalxmaq lazım idi. Bu, qollardan böyük güc tələb edir", - deyə Səfərova danışıb.
Onun sözlərinə görə, zirvə nə qədər çətin olsa da, heç vaxt öhdəsindən gələ bilməyəcəyini düşünməyib. Bununla belə, iki dəfə məqsədinə çatmaqdan imtina edərək geri qayıtmalı olub. İlk belə hadisə qrupun bir neçə üzvünün səhhətinin pisləşməsi səbəbindən baş verib. Buna görə də yürüşü komanda şəklində davam etdirmək mümkün olmayıb.
"Düşünürəm ki, tək olsaydım və ya kiminləsə ikilikdə getsəydim, rahatlıqla zirvəyə çata bilərdik. Çünki cəmi 300 metr qalmışdı. Ancaq yoldaşlarımızı nəzərə alaraq geri dönməyə məcbur olduq. Dağlarda təhlükəsizlik hər şeydən üstündür. Necə deyərlər, ən yaxşı alpinist sağ qalan alpinistdir. Vaxtında geri dönməyi bacarmaq lazımdır, əks halda məqsədə çatmaya bilərsən. İkinci dəfə isə Lenin zirvəsinə (İbn Sina zirvəsi) yürüş zamanı məqsədimə çata bilmədim. Təxminən 6300 metr yüksəklikdə vəziyyətimin pisləşdiyini hiss etdiyim üçün geri qayıtdım. Bəlkə də zirvəyə çata bilərdim, amma geri enə bilməyəcəkdim", – deyə o ehtimal edib.
Dağlarda ən diqqətlə hazırlanan yürüş belə gözlənilməz hadisələrlə nəticələnə bilər. Sima ən qorxulu vəziyyətlər barədə danışmaq istəməsə də, yaddaşında qalan iki hadisəni bölüşüb. Onlardan birini indi təbəssümlə xatırlayır.
"Bu, xarici dağlarda ilk təcrübəm idi. Tərəfdaşım Renatla Elbrusa qalxırdım. Məlum olduğu kimi, yüksəklik artdıqca beynə oksigen çatışmır və 5000 metrdən yuxarıda insanların gözünə bəzən qəribə şeylər görünə bilər. Mən də orada bir toyuq gördüm və bunu Renata dedim. O gülür, mən isə təəccüblənirdim. Özünüz də başa düşürsünüz ki, 5000 metrdən yuxarıda toyuq ola bilməz. Sonradan bunun sadəcə mənə elə göründüyünü anladım".
Lakin dağ səfərlərinin heç də bütün xatirələri gülüşlə bitmir. Səfərovanın başına gələn ən təhlükəli hadisələrdən biri Akonkaquaya səfəri zamanı burulğana düşməsi olub.
"Renat və Leyla adlı yürüş yoldaşlarımı gözləyirdim. Onlar məndən bir qədər geridə idilər. Bu zaman burulğana düşdüm və dərəyə doğru yuvarlandım. Təxminən 150-200 metr, bəlkə də daha çox. Dərənin dibi görünmürdü, yamac isə çox dik idi. Yıxılırdım, amma bir anda trekking çubuğum və kramponum nəyəsə ilişdi və dayandım. İnanılmaz əzmlə yenidən olduğum yerə qalxdım. Yoldaşlarım yanıma çatanda soruşdular: ‘Niyə burada dayanmısan? Gəl, gedək". Onlar elə bilirdilər ki, yavaş hərəkət edirəm və heç cür çata bilmirəm. Mən isə ‘Siz bilmirsiniz, mən əslində yıxılmışam" dedim. Onlar güldülər və yolumuza davam etdik.
Sonralar Akonkaquaya növbəti səfərlərimizdən birində, 6000 metr yüksəklikdə 33 yaşlı almaniyalı bir gənc gözümüzün qarşısında yuxuya getdi və bir daha oyanmadı. Dağlarda belə hallar da olur: insan başını qoyur və əbədi yuxuya gedir".
Bütün təhlükələrə baxmayaraq, Sima dağ alpinizmi ilə məşğul olmağa davam edir. Çünki dağları, təbiəti və idmanı sevir. Bununla yanaşı, onun bu məşğuliyyətinin daha böyük məqsədi də var. Səfərova həmvətənləri olan qadınlar üçün nümunəyə çevrilmək və onları ruhlandırmaq istəyir. Öz təcrübəsindən bilir ki, qadınlar nə qədər tez-tez gender bərabərsizliyi və imkanlarının kiçildilməsi ilə üzləşirlər.
"Bunu hər yerdə görürəm: idmanda, cəmiyyətdə, xüsusilə də işdə. Biz hələ də bununla mübarizə aparırıq. Bəziləri elə düşünür ki, qadınsan, deməli, heç nəyə nail ola bilməzsən. Bir çox yerdə kişilərə yaşıl işıq yandırılır, qadınlara isə bir qədər yuxarıdan aşağı baxılır. Ancaq çox sevinirəm ki, bu stereotipləri qıra bilmişik. Son illərdə qadınlar o qədər gözəl nəticələr əldə ediblər ki, artıq onlara yuxarıdan aşağı baxmaq mümkün deyil. Qadınlara daha "Get, bozbaş bişir" deyə bilməzlər. Biz sübut etdik ki, təkcə evdə, ailədə və mətbəxdə deyil, idmanda və işdə də özümüzü göstərə bilərik".
Məhz buna görə Səfərova hesab edir ki, bu gün qadınlar üçün bağlı qapı yoxdur. Onun öz yolu isə böyük nailiyyətlər arzulayan digər qadınlar üçün bunun sübutuna çevrilə bilər.
"Azərbaycan qadını tarix boyu güclü olub və hər zaman fərqlənən qadınlarımız olub. İndi mənim missiyam da nəticələr qazanmaq və idmanda digər qızlar üçün bir növ nümunəyə çevrilməkdir. Onlar görsünlər ki, azərbaycanlı qadın başqalarından heç də zəif deyil. Əgər bir qadın nəyisə ürəkdən istəyirsə, iradəsi sayəsində çox şeyə nail ola bilər. Mümkünsüz heç nə yoxdur".