Idman.biz
Bu gün keçirilən Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası (AFFA) 2025-ci il üzrə hesabat konfransı yenidən assosiasiyanın maliyyə göstəricilərinə və xərclər strukturuna diqqəti cəlb edib.
İdman.Biz xəbər verir ki, bu baxımdan məsələyə daha geniş yanaşmaq və pandemiya ili olan 2020-dən başlayaraq son altı ildə AFFA-nın xərclərinin necə dəyişdiyini, hansı prioritetlərin tədricən ön plana çıxdığını təhlil etmək xüsusilə maraqlıdır.
2020-ci ildə, koronavirus pandemiyası fonunda AFFA-nın ümumi xərcləri 17,55 milyon manat təşkil edib, 2021-ci ildə 21,85 milyona yüksəlib, 2022-ci ildə kəskin artaraq 33,03 milyona çatıb, 2023-cü ildə 27,96 milyona enib, 2024-cü ildə yenidən 33,45 milyona qalxıb, 2025-ci ildə isə rekord həddə - 49,11 milyon manata çatıb. Başqa sözlə, pandemiya ili olan 2020 ilə müqayisədə assosiasiyanın büdcəsi 31,56 milyon manat, yəni təxminən 2,8 dəfə artıb. Bununla belə, ayrı-ayrı maddələr üzrə müqayisə ehtiyatla aparılmalıdır: illər üzrə hesabatların strukturu müəyyən qədər dəyişib və bəzi mövqelər bəzən ayrıca göstərilib, bəzən isə açıq bölgüdə yer almayıb.
Bütün bu illər ərzində əsas prioritet milli komandalar olub, lakin məhz 2025-ci ildə onların rolu maksimum səviyyəyə çatıb. 2020-ci ildə bu istiqamətə 9,91 milyon manat xərclənibsə, 2021-ci ildə 12,16 milyon, 2022-ci ildə 14,05 milyon, 2023-cü ildə 12,81 milyon, 2024-cü ildə 15,71 milyon, 2025-ci ildə isə artıq 27,88 milyon manat ayrılıb. Xüsusilə vacib məqam odur ki, son hesabatda bu maddə sadəcə artmayıb, faktiki olaraq ümumi büdcəni müəyyən edən əsas istiqamətə çevrilib. Əgər 2022–2024-cü illərdə millilərə xərclərin payı təxminən 42,53 faizdən 46,96 faizə qədər dəyişirdisə, 2025-ci ildə bu göstərici ümumi büdcənin 56,77 faizinə yüksəlib.
İkinci planda olsa da, futbol sisteminin gündəlik təminatı ilə bağlı xərclər də nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişib. Maaşlar və ezamiyyətlər 2020-ci ildə 2,40 milyon manatdan 2021-ci ildə 3,90 milyona yüksəlib, 2022-ci ildə 3,53 milyon, 2023-cü ildə 4,50 milyon, 2024-cü ildə 6,10 milyon və 2025-ci ildə 8,13 milyon manat təşkil edib. Hakimlər və inspektorlara ödənişlər də oxşar dinamika göstərib: müvafiq olaraq 1,27 milyon, 1,63 milyon, 2,25 milyon, 3,78 milyon, 4,14 milyon və 4,04 milyon manat.
Burada xüsusilə 2025-ci il diqqət çəkir: rekord ümumi büdcə fonunda məhz bu maddə 2024-cü illə müqayisədə bir qədər azalıb. Bu isə o deməkdir ki, son illərdə AFFA xərclərinin artımı bütün istiqamətlər üzrə deyil, əsasən seçilmiş prioritet sahələrin gücləndirilməsi hesabına baş verib.
Yarış bloku üzrə tendensiya daha da aydın görünür. Oyunların təşkili xərcləri 2020-ci ildə 448,39 min manatdan 2021-ci ildə 839,42 min manata yüksəlib, 2022-ci ildə 526,43 min, 2023-cü ildə 785,12 min, 2024-cü ildə 1,70 milyon və 2025-ci ildə 2,44 milyon manat olub. Gənclər liqaları, regional liqa və digər turnirlər üzrə xərclər də oxşar istiqamətdə dəyişib: 556,22 min, 753,15 min, 1,93 milyon, 1,98 milyon, 1,57 milyon və 2,37 milyon manat. Yəni altı il ərzində AFFA yarış infrastrukturuna nisbətən məhdud xərclərdən ciddi investisiyalara keçid edib.
Bu fonda VAR sistemi ayrıca diqqət çəkir: 2022-ci ildə bu məqsədlə 1,70 milyon manat xərclənib, 2023-cü ildə 1,10 milyon, 2024-cü ildə 791,52 min, 2025-ci ildə isə 978,20 min manat. Yəni 2022-ci ildə pik həddə çatdıqdan sonra layihə ucuzlaşıb, lakin sonradan yenidən artım müşahidə olunub ki, bu da böyük ehtimalla avadanlıq alışları ilə bağlıdır.
Köməkçi xərclər də fəaliyyət miqyasının dəyişdiyini göstərir. Aviabiletlər və otellərə xərclər 2020-ci ildə 187,65 min manat, 2021-ci ildə 122,46 min, 2022-ci ildə 207,62 min, 2023-cü ildə 335,87 min, 2024-cü ildə 135,71 min və 2025-ci ildə 341,04 min manat olub.
Nəqliyyat xərcləri 200,17 mindən 472,94 min manata, təhsil xərcləri isə 76,66 mindən 179,81 min manata yüksəlib. Eyni zamanda, təsərrüfat xərcləri sabit artım göstərməyib: 2020-ci ildə 688,32 min, 2021-ci ildə 558,84 min, 2022-ci ildə 655,14 min, 2023-cü ildə 685,55 min, 2024-cü ildə 486,71 min və 2025-ci ildə cəmi 214,09 min manat olub. Yəni idman blokunun genişlənməsi fonunda bəzi xidmət xərcləri artmayıb, bəzi hallarda isə əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.
Qeyd edək ki, 2020, 2021, 2022 və 2023-cü illərin hesabatlarında COVID-19 ilə bağlı xərclər ayrıca göstərilib: müvafiq olaraq 468,57 min, 545,90 min, 96,62 min və 54,03 min manat. 2024 və 2025-ci illərdə isə bu sətir artıq mövcud deyil. Oxşar vəziyyət "Futbol dərsi" layihəsində də müşahidə olunur: 2020-ci ildə 110,93 min, 2021-ci ildə 59,62 min, 2022-ci ildə 48,16 min, 2023-cü ildə 54,03 min manat təşkil edən bu xərclər sonradan ayrıca göstərilməyib.
Bunun əvəzində 2024 və 2025-ci illərdə yeni maddələr ortaya çıxıb: mühafizə xərcləri – 354,59 min və 556,44 min manat, kütləvi futbolun inkişafı – 346,79 min və 370,07 min manat, həmçinin lisenziyalaşdırma və maliyyə – 547,17 min və 267,63 min manat.
Daha bir mühüm detal da var. 2023-cü ildən (27,96 milyon) 2024-cü ilə (33 milyon) və 2025-ci ilə (49,11 milyon) keçiddə xərclərin artması 2024-cü ilin aprelində AFFA-ya yeni rəhbərin – Rövşən Nəcəfin təyin olunması ilə də əlaqələndirilə bilər. O, bu vəzifədə Rövnəq Abdullayevi əvəz edib.
Ümumiləşdirsək, 2020–2025-ci illər ərzində AFFA pandemiya dövrünün nisbətən məhdud büdcə modelindən maksimum genişlənmiş xərclər modelinə keçib. Bu modeldə əsas yük milli komandalar, oyunların təşkili, turnirlər və onlarla bağlı logistikanın üzərinə düşür. Bununla belə, artım bərabər olmayıb və bütün maddələri eyni dərəcədə əhatə etməyib. Bəzi istiqamətlər – xüsusilə millilər, maaşlar, ezamiyyətlər, oyun və turnirlərin təşkili sürətlə artıb, digərləri isə – məsələn, təsərrüfat xərcləri və ya marketinq – ya azalıb, ya da ümumi büdcə artımına uyğun tempdə yüksəlməyib.
Bu baxımdan 2025-ci ili təkcə ən bahalı il deyil, həm də AFFA-nın maliyyə modelinin tam şəkildə idman yönümlü formaya keçdiyi mərhələ kimi qiymətləndirmək olar. Mövcud dinamika davam edərsə, yaxın illərdə assosiasiyanın xərclərinin yeni rekordlar yeniləməsi istisna deyil.
